Taran en de Toverketel (originele titel The Black Cauldron) is een Amerikaanse animatiefilm uit 1985, geproduceerd door Walt Disney Pictures. Het is de 25e lange tekenfilm van Walt Disney Studios.
De film is losjes gebaseerd op de eerste twee boeken van de vijfdelige kinderboekenserie De Avonturen van Taran van Lloyd Alexander. Deze boekenserie was op haar beurt geïnspireerd op verhalen uit de Welshe mythologie (de Mabinogion in het bijzonder).
Het is de enige lange Disney-tekenfilm tot nu toe waarin op grote schaal gebruik is gemaakt van dark fantasy, tevens vermengd met horror-achtige elementen. Vooral dat laatste is van zichzelf erg ongebruikelijk in de tekenfilms van Disney.
Het verhaal
In de proloog wordt verteld hoe er enkele eeuwen geleden een ketel met magische krachten op een speciale manier ontstond. Een zeer kwaadaardige koning, die was afgezet maar niet kon worden opgesloten omdat iedereen veel te bang voor hem was (zelfs de goden) werd als straf voor al zijn slechte daden levend in een zee van kokend metaal geworpen. Uit de gloeiendhete metaalzee ontstond een magische ketel waarin ook de ziel van de slechte heerser bleef wonen. De toverketel bevindt zich sindsdien op een onbekende plek.
Dan wordt er ingezoomd op Taran, een jonge varkenshoeder in het fictieve land Prydain, die bij de druïde Dallben inwoont. Hij droomt ervan om ooit een held of ridder te worden, maar voorlopig zit er weinig meer voor hem in dan varkenshoeden. Taran weet aanvankelijk niet dat het varken waar hij op moet passen, Hen Wen, helderziend is en beelden van een willekeurige plek kan oproepen door in water te kijken. De gevreesde Gehoornde Koning, die erop uit is om zelf de macht in Prydain te grijpen, is naar dit varken op zoek, om via Hen Wen te weten te komen waar de zwarte toverketel zich bevindt. Met behulp van deze ketel wil hij zijn eigen leger van gestorven en inmiddels tot skeletten vergane soldaten weer tot leven wekken, en zo met een heel zombieleger het land veroveren.
Dankzij de helderziendheid van Hen Wen krijgt Dallben weet van de plannen van de Gehoornde Koning. Dallben geeft aan Taran de opdracht om Hen Wen verstoppen. Dit mislukt in eerste instantie; Hen-Wen wordt op het open veld gegrepen door een gwythaint, een van de vliegende wyverns die er door de Koning op uit is gestuurd om te spioneren. Taran ontmoet hier bij toeval ook het harige en altijd hongerige wezentje Gorgi, dat hem gezelschap wil blijven houden. Taran bereikt het kasteel van de Gehoornde Koning, en weet zich enige tijd in de grote zaal verborgen te houden. Vanuit zijn schuilplek ziet hij hoe de gevangen Hen-Wen door Kruiper, het hulpje van de Koning, bij een bak water wordt gebracht. Het varken moet laten zien waar de toverketel is verborgen. Dan wordt Taran ontdekt. De Gehoornde Koning dreigt Hen-Wen ter plekke te zullen doden als het varken het visioen van de toverketel niet oproept. Dit lukt Hen-Wen inderdaad, maar het beeld is alweer weg voordat de Koning het goed heeft kunnen zien. Taran vlucht hierna met Hen-Wen de zaal uit. Hij weet het varken op tijd buiten het kasteel in veiligheid te brengen, maar wordt zelf door de wachters van de Koning gevanggenomen en in een van de kasteelkerkers gevangengezet. Uiteindelijk weet Taran zichzelf te bevrijden doordat hij per toeval de beschikking krijgt over een magisch zwaard, waarmee hij de wachters tijdelijk weet tegen te houden. In de andere kerkers treft Taran nog twee gevangenen aan: de minstreel Fliere Flam en de jonge prinses Eilonwy. De drie weten samen met Gorgi en Hen Wen uit het kasteel te ontsnappen.
Het gezelschap besluit hierna om voorlopig bij elkaar te blijven en samen op zoek te gaan naar de magische ketel. Ze belanden in een bos, waar ze na wat omzwervingen bij een elfenvolk belanden. De elfenhoofdman Eidilleg helpt Taran en zijn vrienden verder op weg, door te onthullen dat de toverketel in de moerassen van Morva verborgen is. De vrienden besluiten aldaar verder te zoeken. Ze laten Hen-Wen achter bij de elfen, die beloven op het varken te zullen passen. De toverketel blijkt in handen te zijn van de drie heksen Orddu, Orwen en Orgoch, die in een hutje ergens midden in de moerassen wonen. Taran staat zijn magische zwaard uiteindelijk af aan de heksen, in ruil voor de toverketel die even later vanuit de grond opduikt. Het blijkt dat de ketel niet kan worden vernietigd; wel kan zijn verderfelijke kracht worden tegengehouden wanneer een levend wezen zichzelf opoffert door vrijwillig in de ketel te springen.
Dan worden Taran en zijn vrienden gevangengenomen door de soldaten van de Gehoornde Koning, die hen tijdens hun tocht steeds ongemerkt zijn blijven volgen. Zonder het magische zwaard is Taran nu machteloos. De Gehoornde Koning weet zodoende de toverketel toch nog in handen te krijgen. Taran en zijn vrienden worden in het kasteel van de Koning vastgebonden, zodat ze gedwongen zijn om diens triomf met eigen ogen te aanschouwen. De Koning begint nu met het creëren van zijn leger zombies dankzij de kracht van de ketel. Het blijkt dat deze ondoden alles wat ze op hun pad tegenkomen, ter plekke kunnen doden; de gewone soldaten van de Gehoornde Koning veranderen meteen in geraamtes op het moment dat ze met de zombies worden geconfronteerd. Gorgi, die als enige van het gezelschap uit handen van de Koning heeft weten te blijven, slaagt erin om Taran, Fliere en Eilonwy te bevrijden. Vervolgens verhindert Gorgi het hele plan van de Koning door uit vrije wil in de ketel te springen, nadat Taran dit eerst wilde doen. De toverkracht van de ketel is hiermee gebroken, en de tot leven gewekte zombies sterven daardoor weer nog voordat ze het kasteel goed en wel hebben kunnen verlaten. De toverketel is vervolgens uit op een nieuw levend slachtoffer, zodat zijn eigen krachten terugkomen. De woedende en op wraak beluste Gehoornde Koning wil nu eerst Kruiper in de ketel gooien. Kruiper wijst Taran, die intussen op de grond ligt en naar de ketel toe dreigt te worden gezogen, aan als de echte schuldige. De Gehoornde Koning probeert Taran aan de toverketel te offeren, maar Taran weet de Koning van zich af te duwen. De Gehoornde Koning raakt daarop zelf in de macht van de aanzuigende werking van de ketel en verdwijnt erin als het volgende slachtoffer.
Het kasteel van de Gehoornde Koning stort geheel in nu diens macht en heerschappij ten einde zijn. Taran en zijn vrienden kunnen net op tijd ontkomen. De onverwoestbare toverketel graaft zichzelf in, om even later een eind verderop weer op te duiken. Dan zijn ook Orddu, Orwen en Orgoch weer ter plekke. De drie heksen komen de ketel opnieuw voor zichzelf opeisen, aangezien Taran er niets aan heeft. Ze bieden in ruil voor de ketel eerst het magische zwaard weer aan. Fliere Flam weet een betere deal; hij laat de heksen in ruil voor de toverketel ervoor zorgen dat Gorgi terugkeert. Gorgi blijkt tegen de verwachtingen in nog te leven. Het gezelschap is hierdoor weer compleet en de gelukkige Taran keert samen met zijn vrienden terug naar Dallben, die dankzij Hen Wens helderziendheid al van de goede afloop op de hoogte is.
Rolverdeling Engelse stemmen
| Grant Bardsley || Taran |- | Susan Sheridan || Prinses Eilonwy |- | Freddie Jones || Dallben |- | Nigel Hawthorne || Fflewddur Fflam |- | Arthur Malet || King Eidilleg |- | John Byner || Gorgi/Doli |- | Eda Reiss Merin || Orddu |- | Adele Malis-Morey || Orwen |- | Billie Hayes || Orgoch |- | Phil Fondacaro || Creeper |- | John Hurt || De Gehoornde Koning |- | John Huston || Verteller
Nederlandse stemmen
| Vincent Croiset || Taran |- | Nathalie Wijers || Prinses Eilonie |- | Peter Aryans || Dalban |- | Luc Lutz || Fliere Flam |- | Coen Flink || Gehoornde koning |- | Henk Votel || Gorgi |- | Eric van Ingen || Koning Eidilleg |- | John Kraaijkamp sr. || Doli |- | Tonny Huurdeman || Orddu |- | Adèle Bloemendaal || Orwen |- | Carry Tefsen || Orgoch |- | Joost Prinsen || Kruiperd |- | Jules Croiset || Verteller
Achtergronden Taran en de Toverketel verschilt in een aantal opzichten opmerkelijk van alle andere lange Disney-tekenfilms. Hoewel de film zoals gebruikelijk ook humoristische scènes kent, is de sfeer door de bank genomen veel beklemmender en griezeliger. Zeer ongewoon voor een Disney-animatiefilm is ook dat een van de sympathieke personages zelfmoord pleegt (al blijkt Gorgi's dood uiteindelijk toch nog omkeerbaar te zijn). Ook zijn er geen speciale liedjes die door de diverse karakters – inclusief de tegenspelers – worden gezongen; normaal gesproken is dit een van de vaste onderdelen in de lange Disney-animatiefilms.
Het verschil is terug te zien in de beoordeling die de film wereldwijd kreeg. In Nederland is het bijvoorbeeld de enige tekenfilm van Walt Disney die niet geschikt wordt geacht voor alle leeftijden, maar met de kijkwijzer "meekijken gewenst vanaf 6 jaar".
Productie Taran en de Toverketel was de eerste film waarin Disney experimenteerde met het APT-proces, welke diende als vervanging voor de klassieke xerografie. Deze techniek bracht echter wel extra kosten met zich mee. De film werd hierdoor uiteindelijk de duurste film van 1985. Ook was Taran en de Toverketel de eerste Disneyfilm waarin computeranimatie werd gebruikt (CGI).
Disney putte voor deze film tevens enige inspiratie uit Ralph Bakshi's The Lord of the Rings (1978), de eerste verfilming van In de Ban van de Ring van J.R.R. Tolkien. Gorgi doet volgens sommige recensenten van de film denken aan Gollem (ook qua verhaallijn)Taran en de Toverketel – The Black Cauldron (1985), Cinemagazine, tegelijk heeft hij een schnauzer-achtig voorkomen.
Aanpassingen en inkortingen Al tijdens de productie stelde men zich de vraag of de film niet te akelig zou worden voor het beoogde doelpubliek, in de eerste plaats jeugdige kijkers. Daarom en omdat de film volgens het oorspronkelijke script sowieso nogal lang zou worden, werd er flink in het oorspronkelijke scenario gesnoeid. Enkele scènes in het bos zijn ingekort of helemaal verdwenen, zoals die waarin Taran en zijn vrienden tijdens hun zwerftocht in een draaikolk belanden en gezamenlijk het bewustzijn verliezen, om vervolgens bij de elfen te ontwaken. Daarnaast is er vooral gesnoeid in de scènes met het tot leven gewekte ondode leger. Een scène waarvan duidelijk merkbaar is dat er bij de eindversie van de film in is geknipt, is die waar via een silhouet te zien is hoe een van de zombies die uit de ketel komt een gewone krijger van de Gehoornde Koning ter plekke doodt. Hierdoor is er een duidelijke onderbreking van de muziek in de geluidsband te horen. Andere verwijderde scènes zijn die waarin Taran een vijand doodt met zijn zwaard, en een waarin een man oplost in mist. Ook de proloog, waarin wordt uitgelegd hoe de toverketel ooit ontstond, is wat ingekort. Alles bij elkaar zijn er aldus 10 tot 15 minuten van de oorspronkelijke film verdwenen.
Al deze aanpassingen in het script konden niet voorkomen dat veel critici de film nog steeds te grimmig vonden voor kijkers van alle leeftijden. De MPAA gaf de film bij de originele uitgave in het MPAA-keuringssysteem een PG-rating; de eerste keer ooit dat een Disney-animatiefilm een dergelijke rating kreeg. De film dreigde in dit systeem zelfs een "PG-13"- of "R"-rating te krijgen indien bovengenoemde scènes niet zouden zijn verwijderd.Revisiting Disney: The Black Cauldron, The Silver Petticoat Review
Sinds september 2009 is een geremasterde versie van de film in omloop, maar hierbij zijn de in 1985 verwijderde scènes niet teruggeplaatst. Na een petitie voor een ongecensureerde versie kwam Disney met een reactie dat na zoeken in de archieven vooralsnog geen 'ongealterd filmnegatief' is teruggevonden.
Uitgave en ontvangst De film werd voor het eerst uitgebracht op 24 juli 1985. Na deze originele uitgave is de film lange tijd uit de roulatie geweest. Pas op 4 augustus 1998 kwam de film uit op VHS. Op 3 oktober 2000 verscheen de DVD-versie.