thumb|Singel 522 te Amsterdam (2011). In dit pand was in 1961 café De Munt gevestigd. Het Kelderluik-arrest is een arrest van de Hoge Raad der Nederlanden, dat van groot belang is gebleken voor de juridische beoordeling van gevaarzetting in verband met aansprakelijkheid onrechtmatig doen of nalaten. In dit arrest geeft de Hoge Raad factoren voor de beoordeling of iemand maatregelen behoort te nemen om te voorkomen dat een bepaalde potentieel gevaarlijke situatie tot letsel leidt bij een ander.
Casus Sjouwerman, een medewerker van de Coca-Cola Corporation, had in februari 1961 bij het afleveren van frisdrank aan café De Munt, Singel 522 in Amsterdam een kelderluik open laten staan. Mathieu Duchateau uit Maastricht, die het etablissement met zijn vrouw en een bevriende relatie bezocht, viel op weg naar het toilet in het gat van het openstaande kelderluik en liep daarbij ernstige verwondingen op.
Procesverloop De rechtbank oordeelde dat de schade in dit geval aan Duchateau zelf te wijten was. Hij had beter moeten opletten. Het hof en later ook de Hoge Raad legden de aansprakelijkheid echter bij Coca-Cola. Sjouwerman had onzorgvuldig gehandeld door het kelderluik open te laten, terwijl hij ook rekening had moeten houden met niet voldoende oplettende bezoekers. Hem werd daarom een onrechtmatige gedraging verweten. Duchateau moest echter 50% van de schade zelf dragen wegens eigen schuld.
Hof Het hof heeft geoordeeld (in stand gebleven bij de Hoge Raad):
Hoge Raad (relevante factoren) Bij het oordeel over de onzorgvuldigheid van Sjouwerman hanteerde de Hoge Raad vier criteria die van belang zijn gebleven bij de beoordeling van de onrechtmatige daad: Hoe waarschijnlijk kan de niet-inachtneming van de vereiste oplettendheid en voorzichtigheid worden geacht? (in dit geval: Hoe waarschijnlijk is het dat iemand het geopende kelderluik over het hoofd ziet?) Hoe groot is de kans dat daaruit ongevallen ontstaan? (in dit geval: Hoe groot is de kans dat iemand die het geopende kelderluik over het hoofd ziet, er ook werkelijk in valt en letsel oploopt?) Hoe ernstig kunnen de gevolgen zijn? (in dit geval: Hoe ernstig kan het letsel zijn ten gevolge van een val in het kelderluik?) Hoe bezwaarlijk zijn de te nemen veiligheidsmaatregelen? (in dit geval: Hoeveel werk of kosten zijn er gemoeid met het sluiten van het luik of het aanbrengen van een beveiliging, bijvoorbeeld door er een stoel voor te zetten?).
Rechtseconomische achtergrond De kelderluikfactoren hebben een rechtseconomische achtergrond.G.E. Van Maanen, De Nederlandse kelderluikarresten. Al meer dan honderd jaar – rechtseconomisch (!) – op de goede weg in Europa!, Nederlands Tijdschrift voor Burgerlijk Recht Aflevering 2008-1. In de kern komt het neer op de volgende passage uit de conclusie van de advocaat-generaal bij de Hoge Raad, jhr. Adrien Jonathan Rethaan Macaré bij een eerder arrest in 1906Conclusie bij HR 2 maart 1906, WvhR #8347, https://web.archive.org/web/20190131145428/https://weekblad.archive.library.maastrichtuniversity.nl/Bladeren?DocumentID=19060402:
Degene die een bepaalde gevaarlijke situatie doet ontstaan en/of laat bestaan, terwijl hij van het gevaar van de situatie op de hoogte is of had moeten zijn, zal doorgaans enig voordeel uit die situatie genieten, terwijl hij het beste in staat is om te voorkomen dat mensen die niet opletten letsel oplopen. Het is om die reden rechtvaardig, maar zeker ook het meest doeltreffend, om de nadelen neer te leggen bij degene die ook de voordelen geniet. Onachtzaamheid van personen ten aanzien van activiteiten of plaatsen van anderen is moeilijker weg te nemen dan nalatigheid bij personen die activiteiten verrichten of verantwoordelijk zijn voor een bepaalde plaats.
Het was Judge Learned Hand die in United States v. Carroll Towing, 159 F2d 169 (2nd Cir. 1947) met de volgende overweging kwam en daardoor een mogelijke achtergrond heeft geboden voor het latere Kelderluik-arrest:
Zie ook (2006) Der Bildtpollen/Miedema (gestorte uien)
Categorie:Nederlands arrest (burgerlijk recht)